بررسي علل تعیین مهريههاي سنگين و نامتعارف
روزنو- اگر به راهروهای
مراجعه کنیم، خواهیم دید که افراد بسياري به دلیل مهریه سنگین و غیرمتعارف هر روز روانه زندان میشوند. آنان هنگام تعيين اين مهريهها هيچ گاه فكر نميكردند كه روزي گذرشان به راهروهاي دادگاه خانواده بيفتد و مثل ديگران با فکر چه كسي مهريه را داده و چه كسي آن را گرفته است به مهريه هاي سنگين تن دادند. اما اكنون كه زندگي آنان با چالشي روبه رو شد و همسر شان مهريه خود را به اجرا گذاشته است، دريافتند كه از قضا هم مهريه را مي دهند و برخي هم نه مهريه هاي ساده، بلكه مهريه هاي سنگين را مي گيرند. از اين رو مي توان گفت گرچه مهریه حق شرعی و قانونی خانم هاست، اما ترویج مهریه سنگین نمي تواند باعث تحكيم بنیاد خانواده شده و بقاي آن را تضمين كند. اينكه چرا مهريه هاي سنگين باب شده است و راه علاج اين معضل اجتماعي چيست، موضوعي است كه در گفت و گو با كارشناسان سعي كرده ايم پاسخ هايي براي آن بيابيم.
مهريه از مشكلات عديده نقد اعتماد در جامعه ايراني
حتماً شنیده اید که معمولا در هنگام تعیین مهریه در مراسم نامزدی و خواستگاری از طرف اطرافیان عروس و داماد با گفتن جمله «مهریه را کی داده، کی گرفته» به راحتی مهریههای سنگین رد و بدل می شود. علي رامبد، حقوقدان در اينباره به «قانون» ميگويد: در سالهاي قبل چيزي به عنوان مهر معجل يعني مواردي که امروزه می بینیم بهصورت دين بر عهده داماد گذاشته ميشود نداشتيم. در بسياري از موارد مهر، فيالمجلس و در زمان انعقاد مهر به عروس پرداخت می شد و نشان ميدهد كه توانايي افراد در پرداخت و تعيين مهريه امر مهمي بودهاست. اما در 3دهه اخير به لحاظ مسائلی كه غالبا منشأ جامعه شناختي دارد و بايد جامعهشناسان به اين موضوع توجه كنند مهريه يك وجه تمايز بسيار بارزي در امر ازدواج پيدا ميكند و از حالت رسمي و شرعي خود خارج ميشود. وي ادامه ميدهد: خانوادهها از مهر به عنوان ابزار پيشگيرانه براي عدم توانايي شوهر در طلاق دادن دخترشان استفاده ميكنند و اين مسائل مهر را به يك ابزار تبديل كردهاست.
ماليت جزو اركان اصلي تعيين مهر
مهر اساسا و ذاتا يك مال است و مال در قانون يعني چيزي كه قابل ارزش گذاري باشد و در عرف قابليت نقل و انتقال و خريد و فروش را داشته باشد. علي رامبد در اينباره نيز ميگويد: ركن اصلي براي مهريه ماليت داشتن است. مواردي غيرمتعارف از اين قبيل كه اساسا فاقد هرگونه ارزش معاملاتي و قيمتگذاري باشد به عنوان مهريه ذاتا باطل و بلااثر است.
اين حقوقدان در پاسخ به اينكه اگر سردفتري بر خلاف عرف و رويه قانوني همچين مواردي را بهعنوان مهريه قيد كند، گفت: بخشنامههايي وجود دارد كه سردفتران ازدواج و طلاق با اين موارد آگاه هستند كه چنين مواردي را به عنوان مهريه در نكاحنامهها قيد نكنند اما اگر احيانا مواردي از اين قبيل ذكر شود به دليل نداشتن ماليت اساسا قابل مطالبه نيست و در چنين مواردي فرض بر اين است كه مهري ميان طرفين تعيين نشده و طبق قانونمدني چنين دختري مستحق مهرالمثل خواهد بود.
تعيين ميزان مهريه به يك عدد محدود خلاف شرع
علی رامبد درباره ديدگاه جديد قانون بر مهريه نيز ميگويد: براي حل معضل مهريه نبايد دست به ابداعات غيرشرعي و غيرقانوني بزنيم. مهريه توافق بين طرفين در زمان وقوع عقد است و عملا هيچ نهاد و مركز خارجي قدرتي در دخل و تصرف ميزان آن ندارد. وي با بيان اينكه محدودكردن تعيين ميزان مهريه به يك عدد محدود خلاف شرع و قانون است گفت: با اين امر افراد را به نوعي غيررشيد ميخوانيم. يعني ميگوييم شما نميتوانيد براي خود تصميم بگيريد.
رامبد در ادامه عنوان كرد: جاي اينكه راه حلي پيدا كنيم براي مهريه هاي سنگين و زندان رفتن شوهر به دليل عجز در پرداخت مهريه و بسترسازي مهريه براي اين موضوع، با عوامل قهر و غلبه با موضوع برخورد و اين موارد را به طرفين تحميل ميكنيم كه اين راه حل درست و قانوني نسبت به اين موضوع نيست. وي با بیان اينكه اين موضوع از حوزه قضايي و حقوقي تا حدودي خارج است در این باره گفت: بايد فرهنگمان را به سمتي پيش ببريم كه نگاهمان به ازدواج و زندگي نگاه كاسب كارانه و ضربتي نباشد. ايجاد محدوديت براي مهريه به اندازه بي سر و سامان نگه داشتن آن زيانبار است. اعطاي حق يك طرفه به مرد براي طلاق همسرش همانقدر بي سر و سامان است كه اگر بخواهيم اين حق را به تنهايي به زن بدهيم.
بنابراين يك آش شلهقلمكاري را در مجموعه قوانينمان داريم كه آقايان از يك سمت معتقدند كه اين قانون نگاه زنسالارانه دارد و ايجاد مسئله ميكند و نشان ميدهد كه عدم تعادل در قانون موجب شده كه دو طرف دچار مشكل شوند و جبههگيري كنند.
چشم و همچشمي علت مهريههاي نجومي
بر اساس پژوهشهای کارشناسان خانواده ، مهریههای سنگین نتوانسته است باعث کاهش آمار طلاق گردد، اما علت افزايش مهريه سوالي است كه دكتر يوسفي، روانشناس به آن پاسخ ميدهد. به گفته اين روانشناس مهریه بالا سبب شده تا خانمها با کوچکترین ناراحتی سریعاً به دادگاه مراجعه کرده و مهریه خود را مطالبه نمایند و به دلیل اینکه زیرساخت این موضوع در کشورمان روند درست و منطقی ندارد دادگاه نیز در صورت عدم توان مرد در پرداخت مهریه رأی به توقیف اموال میزند.
به گفته يوسفي چه بسا افرادی که مهریهای نجومی را تعیین کردهاند اما به دلیل مشکلات متعددی که پس از ازدواج میان زوجین پیش آمده از هم جدا شدهاند و عروس خانم هم برای رهایی از مهلکه از مهر و تمامی حق و حقوق خود گذشته است و به قانون عامیانه «مهرم حلال و جانم آزاد» پناه برده است. اين روانشناس مي گويد: مهریههاي نجومي بر اساس چشم و همچشمی و رقابت و به منظور پز دادن در میان دوست و آشنا انجام میشود در حالی که این تلقی به هیچوجه درست نیست.
این مهریه ها مضحک است
يك متخصص علوم رفتاري و آسيبشناسي اجتماعي نیز میگوید: متأسفانه در سالهاي اخير تعدادي به خاطر خودنمايي يا فخرفروشي اقدام به تعيين مهريههايي مانند 100 كيلو بال مگس يا يك تن پوست پياز و يك خرمن گل سرخ ميكنند كه مضحك و تأسف برانگيز نيز هست.
مجيد ابهري اظهار كرد: 75 درصد از بانوان ايراني فكر ميكنند، مهريه ضامن خوشبختي و تضمين كننده آينده آنهاست. متأسفانه در سالهاي اخير بر اساس چشم و همچشميهاي بسيار آزار دهنده، تعدادي از دختران به خاطر خودنمايي يا فخرفروشي اقدام به تعيين مهريههايي ميكنند كه در عين حال كه مضحك هستند، تأسفآور نيز است، مهريهاي مانند 100 كيلو بال مگس يا يك تن پوست پياز ، قلب داماد یا مادر شوهر و يك خرمن گل سرخ و اينگونه مهريهها برخاسته از نوعي سليقههايي است كه ناشي از ناهنجاريهاي فكري و رفتاري ميشود.
ابهري تصريح كرد: در پارهاي از اوقات البته در دنياي غرب، براي شوخي اينگونه مهريههاي نامتعارف را تعيين و اعلام ميكنند، اما باور نميكرديم در جامعه ما هم اينگونه باشد تا اينكه به چشم ديديم كه يك زن، براي جدا شدن از شوهر معتاد خود، 100 كيلو بال مگس مهريه خود را مطالبه كرده است. وي گفت: هنوز براساس باورهاي موجود، بعضي از خانوادههاي سنتي قبول مهريههاي سنگين مانند تعداد سكه به سال تولد را تضمين كننده آينده دختر خود ميدانند؛ در حالي كه الگوي رفتاري ما مهريه حضرت زهرا (س) در زندگي با حضرت علي(ع) بوده است. 
