استقلال حرفه ای رسانه پیش شرط موفقیت دیپلماسی عمومی

 دکتر "سید عبدالامیر نبوی" استادیار پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی بیش تر با نظرات کارشناسی درباره حوزه مسائل مصر و خاورمیانه در رسانه ها و مطبوعات شناخته شده است. او در یادداشت اخیر خود به موضوع رسانه ها و دیپلماسی عمومی در ایران با نگاهی اسیب شناسانه به موانع و چالش ها پرداخته است.

دکتر نبوی باور دارد تا زمانی که استقلال حرفه ای رسانه ها در کشور تحقق نیابد و مطبوعات و نشریات وابسته به دولت باشند و آزادی  عمل انتشار نظرات مختلف و متنوع را نداشته باشند سخن گفتن از کارایی دیپلماسی عمومی نابجاست.

یادداشت ایشان را با عنوان "رسانه ها و دیپلماسی عمومی" در ادامه مطالعه می فرمایید:

 درباره نقش و جایگاه مهم رسانه ها در دیپلماسی عمومی بسیار گفته و نوشته شده است، چنان که به نظر می رسد درباره این مساله دیگر ابهام یا تردیدی وجود ندارد. اهمیت این مساله از آنجا ناشی می شود که در دیپلماسی عمومی مخاطبان غیررسمی در یک کشور که گروه های بزرگ تر و متنوع تری هستند مورد توجه قرار می گیرد و اثرگذاری بر افکار، ارزش ها و انگیزه های آنها اولویت پیدا می کند. بنابراین دیپلماسی عمومی را می توان مجموعه ای از راهبردها، ابزارها و اقدامات فرهنگی و معناساز در خدمت منافع ملی، متناسب با شرایط و مقتضیات دنیای جدید و حلقه مکمل دیپلماسی سنتی دانست. 

در این زمینه، تحقیقات جالبی هرچند با برخی سویه های ایدئولوژیک  در داخل کشور هم صورت گرفته و مثلا نقش رسانه های خارجی در پیشبرد اهداف سیاستمداران یا اثرگذاری آنها بر تغییرات فرهنگی و اجتماعی مورد بررسی واقع شده است. این نکات و بررسی ها اغلب به این توصیه ختم می شود که ایران نیز باید در زمینه دیپلماسی عمومی فعال تر شود و به ویژه نقش و جایگاه رسانه ها را بیش از گذشته جدی بگیرد. به عبارت دیگر، در این چارچوب، فرض بر آن است که چنانچه تعداد (کمّیت) رسانه ها بیشتر شود یا از ابزارها و شیوه های نوین اطلاع رسانی استفاده گردد، امکان اثرگذاری بیشتری بر افکار مخاطبان فراهم می شود. شاید به همین دلیل است که در این سال ها کوشیده شده است که به رسانه های بیشتری مجوز فعالیت داده شود، خبر رسانی به زبان های خارجی جدی تر گرفته شده و البته تعداد خبرنگاران همراه با سفرهای مهم خارجی نیز بیشتر شده است.

با این حال، نکته ای که در اغلب تحقیقات داخلی فراموش می شود یا ناگفته می ماند، آن است که رسانه ها وقتی می توانند در چارچوب دیپلماسی عمومی ایفای نقش کنند که از سویی فضای فعالیت رسانه ها بازتر شود و از سوی دیگر استقلال حرفه ای آنها به رسمیت شناخته شود و در عمل رعایت گردد. توضیح آنکه یک رسانه وقتی می تواند بر افکار عمومی، چه داخلی و چه خارجی، اثربخش باشد که خبرنگار یا محقق آن حقوق بگیر دولتی نباشد و در صورت بروز مشکل یا اختلاف با سیاستمداران، حقوق و آزادی های قانونی وی رعایت شود. در واقع، یک خبرنگار یا رسانه زمانی توسط مخاطبان جدی گرفته می شود که بتواند استقلال حرفه ای خود را در عمل ثابت کند. به عنوان مثال، فرض کنید یک رسانه ایرانی بتواند در چارچوب رویکرد و سیاست های ژورنالیستی خود مصاحبه ای با یک سیاستمدار مثلا سعودی درباره مسائل یمن یا لبنان انجام دهد و یا طی گفتگویی با یک دولتمرد بحرینی جویای استدلال هایش درباره مخالفت با ایران شود و سپس بتواند دیدگاه های آنان را بدون ترس و نگرانی در داخل کشور منتشر کند، آن گاه می تواند انتظار جلب اعتماد افکار عمومی در داخل و خارج کشور و سپس اثرگذاری داشته باشد. دلیل ساده این امر آن است که یک رسانه در صورت رعایت استقلال حرفه ای است که توسط مخاطبان دیده، خوانده و شنیده می شود و مطالب و تحلیل های آن مورد استناد قرار می گیرد.

روشن است که وقتی یک رسانه بخشی از بدنه دولت یا حکومت باشد یا به هر دلیلی وابسته بدانها محسوب شود، کاری جز تبلیغ و توجیه نخواهد داشت و آن گاه سخن گفتن از دیپلماسی عمومی شبیه یک شوخی خواهد بود. در این صورت، رسانه جزئی از روابط عمومی آنهاست و نه بیشتر. در نتیجه، پرداخت حقوق بالا به خبرنگاران، ایجاد جذابیت های شکلی و ظاهری و یا رعایت تنوع زبانی چنین رسانه هایی اگرچه اقداماتی بی ارزش یا بی اهمیت نیستند، در شکل دهی به افکار عمومی موثر نخواهد بود. همچنین تا وقتی که رسانه ها در گیر و دار انتشار یا عدم انتشار تصویر یک سیاستمدار باشند و هر زمان ممکن است در این زمینه مورد تعقیب قرار گیرند، سخن گفتن از نقش و جایگاه رسانه ها در مسیر دیپلماسی عمومی نابجاست.