فتنه در ریاض، سازماندهی در تهران
قطع روابط دیپلماتیک عربستان با ایران فقط اندکی پس از توافق برجام، چالشی اساسی در راه دیپلماسی جهانی قرار داده است که بیشازپیش منافع جهان اسلام را در خطر قرار داد. هرچند این امید وجود داشت با توافق برجام و خارجشدن کشور از منازعه چندساله، مبادلات سیاسی و اقتصادی ایران با کشورهای منطقه و جهان افزایش یابد تا از این طریق کشور جایگاه اصلی خود در معادلات منطقه ای و جهانی را کسب کند اما بروز خطایی که دستگاه دیپلماسی کوچکترین نقشی در آن نداشت، سبب شده اکنون شاهد خسران فرصتها از یک طرف و ایجاد تهدیدها از طرف دیگر و بهرهبرداری حاکمان آلسعود شویم. بهدنبال حمله افراد به اصطلاح برخیها «خودسر» به سفارت عربستان در تهران، حکام سعودی بلافاصله روابط دیپلماتیک خود با ایران را قطع کردند؛ اما ماجرا به همینجا ختم نشد و برخی کشورهای عرب منطقه که همواره دارای همگراییهای بالا با ریاض بودهاند، نیز دست به قطع روابط یا کاهش مناسبات دیپلماتیک با جمهوری اسلامی ایران زدند. در شرایط پیشآمده نخستین پرسشی که به ذهن متبادر میشود این است که چه افراد و گروههایی سود خود را در وضعیت کنونی و قطع مراودات دیپلماتیک برخی کشورهای منطقه با ایران میدیدند که باعثوبانی این کار شدند؟ آیا نه این است که گروهی با پیروی از اهداف حزبی و جناحی زمانی که در تحتتأثیرقراردادن توافق برجام ناموفق بودند، تلاش کردند تا در حوزهای دیگر دولت را با چالش مواجه کنند؟
پاسخ این پرسش را در گفتوگو با ابراهیم آقامحمدی، عضو کمیسیون امنیت ملی و فیاض زاهد، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل سیاسی پیگیری کردهایم که در ادامه میخوانید:
آقامحمدی: عربستان چه اهمیتی دارد؟
ابراهیم آقامحمدی، عضو کمیسیون امنیت ملی درباره قطع روابط دیپلماتیک عربستان با ایران و دلیل این رخداد به «وقایع اتفاقیه» میگوید: مگر عربستان دارای چه ظرفیت و اهمیتی است که قطع ارتباط آن کشور با ما مهم باشد؟ چه کالای استراتژیکی دارد؟ آنها مدتهاست در سیاست خارجی خود ناکام بودهاند و این ناکامی بهدلیل حضور ایران بوده است. آقامحمدی در ادامه میگوید: عربستان در سوریه از ایران ضربه خورد و در یمن نیز که زمانی مستعمره این کشور بوده است، اکنون شاهد قیام مردم علیه ریاض هستیم.
بهگفته این نماینده مجلس، عربستان در عراق نیز مغلوب سیاست خارجی ایران شده است و اکنون اهل سنت عراق نیز از سعودیها نفرت دارند.
وی با بیان این مطلب که خانوادهای فاسد در عربستان زمام امور را در دست دارند، گفت: در رسوایی حکام سعودی شکی نیست و این حکام بهدنبال مسائلی هستند که با استفاده از آن سالهای بیشتری را در قدرت بمانند.
آقامحمدی همچنین تأکید کرد: عربستان در موقعیت کنونی که با کشتن عالمی مسلمان از سوی تمام دنیا محکوم شده است، سعی میکند با ایجاد برخی بحرانآفرینیها، این مسئله را بهفراموشی بسپارد و این بار سنگین را از دوش خود بردارد.
وی با اشاره به اینکه برخی کشورهای عربی به پیروی از ریاض روابط دیپلماتیک خود با ایران را قطع کردهاند، گفت: بدون شک این کشورها پشیمان میشوند و با التماس به سوی جمهوری اسلامی ایران روی خواهند آورد. مگر سودان در چه مرتبهای است که قطع روابطش با ایران اهمیت داشته باشد؟ حکام سودانی اگر لیاقت داشتند، وضع کشورشان این نبود که روزبهروز شاهد تقسیم آن باشیم.
آقامحمدی با بیان این مطلب که ایران همواره بر امنیت سفارتخانهها تأکید داشته است، بیان کرد: ورود به سفارتخانهها و حمله به این اماکن اولینبار نیست که اتفاق میافتد و پیشتر نیز به سفارت ایران در کشورهای دیگر تعرض شده بود.
این عضو کمیسیون امنیت ملی در پاسخ به این ادعا که آیا میتوان گفت مخالفان برجام در داخل کشور چون نتوانستند دراینزمینه برای دولت چالشآفرینی کنند، از طریق فرستادن افراد خودسر به سفارت عربستان، باعث قطع روابط این کشور و محکومیت ایران در منطقه از سوی کشورهای عربی شوند، گفت: این حرف مفتی است و این اقدامات بهدلیل دیپلماسیهای مفلوکانه آقای ظریف است.
وی در ادامه گفت: وضعیت کنونی نتیجه عملی است که وقتی نزدیک به 500 نفر از حجاج عزیز ما از سوی سیاستهای عربستان قربانی شدند، وزیر خارجه ما حاضر نشد از «لبخند کریه کری» بگذرد و به کشور بازگردد. بهگفته آقامحمدی، وزیر خارجه ما برای صحبتکردن با عادل الجبیر، وزیر خارجه عربستان که شخصی ناقصالعقل است، التماس کرده و از امیر کویت ملتمسانه خواهش کرده دراینزمینه به ایران کمک کند.
وی با اشـاره به قـدرت و پتانسیلهـای بالای جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد: ایران کشور بسیار قدرتمندی است و کشور ضعیفی نیست؛ اگر ضعیف بود کل قدرتهای دنیا حاضر نمیشدند با ایران بر سر میز مذاکره بنشینند.
وی درعینحال معتقد است: مگر حاصل برجام برای ایران چه بوده که مخالفان داخلی بخواهند با دیپلماسی دولت مخالفت کنند و بر سر راه آن چالشآفرینی کنند.
از دید این عضو کمیسیون امنیت ملی، برجام را آقای ظریف ایجاد نکرد، بلکه باید این توافق را حاصل قدرت نظام جمهوری اسلامی ایران دانست.
آقامحمدی با بیان اینکه برجام حاصلی برای ایران نداشته است که ما بخواهیم به آن ببالیم، گفت: ما در قضیه برجام فقط زیان دیدهایم و چیزی بهدست نیاوردهایم که از عملکردمان رضایت داشته باشیم.
وی با بیان این مطلب که وضعیت کنونی سیاست خارجی، دلیل ناتوانی دیپلماسی دستگاه سیاست خارجی است، تصریح کرد: قطع ارتباط کشورهای مفلوکی مانند سودان اهمیتی ندارد که جمهوری اسلامی ایران به آن بپردازد.
فیاض زاهد: به دلواپسان داخلی تبریک میگوییم
اما فیاض زاهد، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل سیاسی نظراتی متفاوت با نظرات ابراهیم آقامحمدی داشت.
وی دراینباره گفت: اولا باید به دلواپسان داخلی برای این کار خود تبریک گفت، ولی درعینحال باید گفت قابل پیشبینی بود دولت روحانی با چنین چالشهایی از سوی گروههای داخلی مواجه شود! زاهد در ادامه گفت: هرگز قابل پیشبینی نبود کشورهایی مانند ترکیه، بحرین، عربستان و دیگران از یک سو و دلواپسان داخلی از سوی دیگر بهمثابه دو لبه قیچی علیه دیپلماسی دولت عمل کنند اما اکنون شاهد این موضوع هستیم.
وی همچنین گفت: بهنظر میرسد موج اولیه فشارهای کنونی فروکش خواهد کرد، چراکه اراده اصلی در بحث برجام و تعامل با ایران، ایالات متحده و کشورهای اروپایی هستند و آنها هیچگاه نمیخواهند رابطهای پرتنش با جمهوری اسلامی ایران داشته باشند.
به گفته این تحلیلگر مسائل سیاسی آنهایی که اوضاع ایران را رصد میکنند، قطعا بین رفتار دلواپسان و مسئولیتگریزانی که به نام نیروهای فشاری علیه دولت آقای روحانی عمل میکنند و بین سیاست خارجی کشور تمایز قائل میشوند.
این استاد دانشگاه درعینحال معتقد است فارغ از لفاظیهای انجامشده بهجز دو سه کشور عربی که پیشتر نیز روابط خوبی با ایران نداشتهاند، فقط ازنظر ایجاد احساسات ضد ایرانی میتواند مؤثر باشد، ولی سطح آن، چنان نیست که موجب تأثیر شدید بر مناسبات کشور شود.
زاهد در پاسخ به این پرسش که افراد به اصطلاح خودسر با چه هدفی با حمله به سفارت عربستان، دردسر کنونی را برای دولت و کشور ایجاد کردهاند، گفت: من اصلا معتقد نیستم این افراد خودسر هستند، بلکه همه اینها سازماندهی شدهاند، چرا این نیروهای خودسر هیچوقت جرئت ندارند علیه کسانیخاص دستبهاقدام بزنند اما اجازه نمیدهند دیگران کوچکترین اشتباهی مرتکب شوند.
پس اینکه ما این افراد را خودسر بنامیم، شوخی است و واقعیت این است که این افراد همگی از سوی افراطیون هدایت میشوند.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه اینگونه خرابکاریها به کمیتهای برمیگردد که مسئولیت تخریب فعالیتهای دولت روحانی را دارد، بیان کرد: استنباط من این است که مقامات عالیرتبه نظام ازجمله شخص مقاممعظمرهبری و سطوح عالی شورای امنیت ملی ارادهای مبنیبر برخورد با این گروهها را دارند، چراکه حضور آنها منافع بلندمدت کشور را هدف قرار خواهد داد.
توصیه من به مقامات ایرانی این است که یک بار برای همیشه بهصورت واقعی و صادقانه با این چشم فتنه به تعبیر امیرالمومنین علی(ع) برخورد کنند، زیرا نه تنها اولینبار نیست چنین رویدادهایی رخ داده، بلکه روزبهروز تکرار هم شده است.
باید تصمیم گرفت بهصورت جدی و راهبردی با این گروهها برخورد کرد؛ چراکه اتفاق رخداده کنونی، بسیار برای وجهه کشور زیانبار خواهد بود.
زاهد با عنوان این مطلب که رخدادهای کنونی اقدامات ایذائی علیه وزارت خارجه و دولت است، گفت: بهنظر میآید میخواهند برای دولت مشکل ایجاد کنند؛ مشکل افرادی نیستند که به سفارت عربستان حمله کردند، بلکه افرادی هستند که در سالهای اخیر تئوری خشونت را در کشور گسترش دادند.
وی در ادامه درباره تلاش برای انزوای ایران در منطقه گفت: این رویداد تلخ حلوفصل معضلات منطقه را پیچیدهتر خواهد کرد.
بیتردید حل بحران سوریه، یمن و مسائل منطقهای به همکاری دوجانبه ایران و عربستان بستگی دارد. اکنون که روابط ایران و عربستان در وضعیت بحرانی امروز قرار گرفته است، بیتردید وضعیت پیچیدهتر از گذشته خواهد شد. مقامات عربستانی بههرحال مستعد درگیری با ایران هستند و اگر خویشتنداری مقامات ایران نبود، بیتردید شاهد درگیری میان ایران و عربستان بودیم.
گفتوگوی تلفنی کری با ظریف
به دنبال تنشهای اخیر در روابط ایران و عربستان، روزنامه آمریکایی نیویورکتایمز از گفتوگوی تلفنی وزیران خارجه ایران و آمریکا خبر داد. روزنامه آمریکایی «نیویورکتایمز» گزارش کرد: جان کری، وزیرخارجه آمریکا، از خانه خود در «آیداهو» با «محمدجواد ظریف» وزیرخارجه ایران گفتوگوی تلفنی برقرار کرد. طبق این گزارش، مقامات دو کشور، محتویات این تماس تلفنی را منتشر نکردهاند اما به وضوح وزیرخارجه آمریکا تلاش داشته است که تهران را متقاعد کند که به اقدامات تلافیجویانه دست نزند. ازطرفدیگر وزارتخارجه آمریکا نیز با یک واکنشی اعلام کرد: «درحالیکه از هرگونه اعتراض مسالمتآمیزی حمایت میکنیم، درعینحال حمله به تملکات دیپلماتیک را نیز بهشدت محکوم مینماییم». روزنامه آمریکایی نیویورکتایمز گزارش کرد: مقامات آمریکایی اعلام کردهاند، تفرقه میان عربستان و ایران نشانه خوبی برای تلاشهای صلحآمیز جامعه بینالملل نیست زیرا این تلاشها به مصالحه دو کشور عربستان و ایران نیاز دارد.
طبق این گزارش، آمریکا خواستار گفتوگو شده است و «جان کربی» سخنگوی وزارتخارجه آمریکا، اعلام کرد: «ما معتقدیم که تعامل دیپلماتیک و گفتوگوی مستقیم همچنان برای رفع اختلافات ضروری است و ما همچنان رهبران منطقه را ترغیب میکنیم تا گامهای محکمی برای آرامکردن تنشها بردارند.
حیات عربستان در ایجاد بحران است
سخنگوی وزارتخارجه تأکید کرد: عربستان سعودی نه تنها منافعش بلکه حیاتش را در ادامه تنش و درگیری میداند. حسین جابرانصاری، در نشست خبری با خبرنگاران افزود: عربستان سعودی سعی میکند مجموعه مشکلات داخلیاش را هم از طریق فرافکنی و صادرکردن آن به خارج از عربستان حل کند. وی با اشاره به اقدام شب گذشته عربستان برای قطع روابط دیپلماتیک با تهران، سیاستهای عربستان در منطقه و عرصهی بینالمللی را انزواطلبانه و در راستای تنشآفرینی بیان کرد و گفت: جمهوری اسلامی ایران در مسیر سیاست تنشآفرینی عربستان حرکت نمیکند و نیازی به تنشآفرینی و درگیری برای خود در عرصهی سیاست داخلی و خارجی احساس نمیکند. جابرانصاری در این نشست مطبوعاتی که بیشتر سؤالات مربوط به تحولات رابطه ایران و عربستان بود در پاسخ به سؤالی مبنیبراینکه دستگاه دیپلماسی کشور چه اقداماتی را انجام خواهد داد که از تکرار وقایعی همچون اتفاقی که در روز شنبه در برابر سفارت عربستان در تهران و کنسولگری این کشور در مشهد رخ داد جلوگیری کند، گفت: دولت جمهوری اسلامی ایران و وزارت خارجه خود را متعهد به رعایت تعهدات بینالمللی براساس کنوانسیونهای بینالمللی در راستای حفظ امنیت مکانهای دیپلماتیک و دیپلماتها میدانند.
