اصغر فرهادي:ميخواهم در ايران زندگي كنم
روزنو-اصغر فرهادي با فيلم «جدايي...» توانست اسكار بهترين فيلم خارجي در سال 2012 را از آن خود كند كه افتخاري براي خود فرهادي و سينماي ايران بود. حالا روز هفدهم ماه جاري ميلادي آخرين ساخته او «گذشته» در بخش مسابقه جشنواره كن به نمايش درآمده است. گفتو گوي زير محصول ملاقات اصغر فرهادي با خبرنگار لوموند پس از اكران فيلم است كه روز هجدهم مه در اين روزنامه به چاپ رسيده است.
چه تفاوتهايي ميان فيلمبرداري در ايران و فرانسه وجود دارد؟
تفاوت بنيادين در كار فيلمسازي وجود ندارد و تغيير دكور يا فضا سبب نميشود كه من به فيلمساز متفاوتي تبديل بشوم. قابل توجهترين تفاوت در وسايل و ابزار تكنيكي است و البته شكل همكاري گروه. در فرانسه كار بيشتر در ميان اعضاي گروه تقسيم ميشود حتي اگر تجربهها هم با هم قابل قياس باشد. در ايران همه چيز به خلاقيت فردي بازميگرددد.
زماني كه در ايران كار ميكنيد با خط قرمزها هم برخورد ميكنيد؟
خط قرمزهاي زيادي وجود دارند اما طبيعتي دوگانه دارند. بعضي از خط قرمزها قابل ديدن هستند و در بيرون ميشود آنها را حس كرد، بعضي ديگر دروني هستند. بعضي از خط قرمزها را سيستم ترسيم ميكند اما برخي ديگر به وسيله قدرت و اجتماع ترسيم ميشوند كه الزاما خيلي مشخص و تعريف شده هم نيستند. درست مثل هواي پاريس هر روز تغيير ميكنند. اما شما مجبور هستيد كه از آنها پيروي كنيد.
آيا مميزي يكي از اصليترين مشكلات شما است؟
مميزي به هر حال وجود دارد اما جوري نيست كه زمينگيرتان كند. مميزي به شكلي عمل نميكند كه ما بيعمل و بياراده باشيم. سينماگران در نبردي ابدي با مشكلات دست و پنجه نرم ميكنند. گاهي پيروز ميشوند و گاهي شكست ميخورند اما به هر حال اين نبردي است كه هيچ آتش بسي در آن داده نميشود.
در حال حاضر در فرانسه زندگي ميكنيد. به ايران بازخواهيد گشت؟
ميخواهم در ايران زندگي كنم. ميخواهم كنار كساني باشم كه كارم متعلق به آنهاست و سوژه فيلم بعديام را به من ميدهند. با وجود تمام سختيها و دشواريهاي موجود كار كردن در ايران لذت ديگري برايم دارد. درست مثل زماني است كه به كوهنوردي ميرويد: وقتي به كوه ميرويد سختترين راه را انتخاب ميكنيد و وقتي روز به پايان ميرسد و به انتهاي سفر خود رسيدهايد اين حس به سراغ شما ميآيد كه چيزي را به دست آوردهايد.
شما در سال 2012 توانستيد با فيلم «جدايي» اسكار بهترين فيلم غيرانگليسي زبان را به دست آوريد. اين موفقيت بزرگ چه تاثيري بر روند زندگي و كار شما گذاشت؟
رابطه من و هموطنانم به شكل عميقي پيشرفت كرد. آنها به شكل گستردهيي نسبت به اين اتفاق شور و شوق نشان دادند. براي خود من اين واكنش بسيار بسيار جالب توجه بود و چيز بسيار مهمي را به من ثابت كرد. هموطنانم نشان دادند كه تا چه حد دوست دارند در سطح جهاني به خاطر فرهنگ غنيشان شناخته شوند. متاسفانه امروزه تصوير كشور من بيشتر به خاطر سياست در جهان انعكاس پيدا ميكند.
بعضي از مسوولان فرهنگي واكنش مثبتي نسبت به اسكار شما از خود بروز ندادند. آيا جايزه اسكار مثل سپر محافظي از شما در برابر برخي مشكلات حمايت كرد؟
منتظر برخي واكنشهاي منفي در ايران بودم. سيستم در ايران خيلي يكدست و يكپارچه نيست بعضيها دنبال ناسازگاري ميگردند و هميشه هم همينگونه باقي خواهند ماند. اما تا وقتي كه نارضايتي خودشان را فقط با سكوت اعلام ميكنند من هيچ مشكلي ندارم و كاملا راضي هستم.
چند سالي است كه خلاقيت زيادي در فيلمسازان ايراني ديگر به چشم نميخورد. چه اتفاقي در ايران افتاده كه اوضاع به اين شكل درآمده است؟
توليدات هنري هر كشوري در سرتاسر دنيا دچار افت و خيزهاي زيادي ميشود. در واقع در ايران هم ما شاهد پسرويهايي در سالهاي اخير بودهايم. دلايل متعدد و به هم پيوستهيي را ميتوانيم براي اين پسروي برشمريم. براي توليد هر اثر هنري بايد نوعي شور و هيجان وجود داشته باشد. اگر اين انرژي و شور و هيجان را از دست بدهيد مشخص است كه ديگر نميتوانيد شرايط مناسب براي ساختن فيلمي كه دوست داريد بسازيد را فراهم كنيد. واقعيت اين است كه چندين و چند كارگردان اخيرا ديگر در ايران فيلم نميسازند اما تعداد بيشماري هم در ايران ماندهاند و براي ادامه كارشان تلاش زيادي ميكنند. اينها مسائلي هستند كه نميتوانيم آنها را ناديده بگيريم. اما من مطمئن هستم كه اين شرايط مقدمه يك خيز و پيشروي بزرگ را فراهم ميكند و باعث بروز خلاقيتهاي دوباره و قابل توجه ميشود.
به نظر ميرسد از سال 2009 به اين?سو كشور شما در نوعي بي هيجاني گرفتار شده است....
اصلا اين گونه نيست كه تسليم اين شرايط افسردگي شده باشيم. هنوز تعداد زيادي هستند كه به اميد روزهاي بهتر تلاش ميكنند و به آينده اميدوارند اصلا اين كليشه كه ايراني جماعت منفعل و سرگردان هستند را دوست ندارم، كليشهيي كه ميگويد ما هر چه سر راهمان قرار بگيرد را ميپذيريم. آنچه امروز با آن روبهرو هستيم دوران گذار جبري است اما هنوز با انرژي تمام پيش ميرويم.
كشور شما تحريمهاي اقتصادي را تجربه ميكند. آيا زندگي شما به عنوان يك ايراني و يك هنرمند تحت تاثير اين تحريمهاي اقتصادي قرار گرفته است؟
قطعا كه تحت تاثير قرار گرفته است. همه فشار تحريمها را حس ميكنند و زندگي روزانه هم دچار تغييرات شده است. بسياري از بيماران خاص ديگر نميتوانند داروهاي خود را دريافت كنند. اصلا درست نيست كه بگوييم اين تنها دولت است كه فشار تحريمها را حس ميكند و تنها دولت هدف تحريمها قرار گرفته است. اين مردم هستند كه در درجه اول عواقب تحريمها را بايد تاب بياورند. تحريمها نشاندهنده ترسو بود 
