ستایش منتقدان جشنواره کن از فیلم گذشته اصغر فرهادی

روزنو- «با عوض‌شدن جغرافیای فیلم‌هایم، شکل فیلم‌های من تغییر نمی‌کند. من همان فیلمساز قبلی هستم. پاسخ به اینکه «ملیت این فیلم چگونه است؟» یک مقدار سخت است. تعیین ملیت در سینما کار سختی است. ملیت فیلم را تماشاگری که آن را می‌بیند مشخص می‌کند، هر تماشاگری می‌تواند فیلم را متعلق به ملیت خودش بداند.» این جمله‌ای بود که اصغر فرهادی در نشست خبری فیلم گذشته خطاب به خبرنگاران و منتقدانی که می‌خواستند درباره او و فیلم تازه‌اش بدانند گفت. در سومین روز از جشنواره بین‌المللی فیلم کن نگاه‌ها به سمت «گذشته» و اصغر فرهادی دوخته شده بود؛ فیلمی که به گمان بسیاری از منتقدان یکی از بخت‌های رقابت برای کسب نخل طلایی کن شصت‌وششم است. این فیلم که در سانس نخست با استقبال منتقدان روبه‌رو شد، نظرات مختلفی از سوی منتقدان را در برداشت. برخی از منتقدان که در انتظار شاهکاری چون «جدایی نادر از سیمین» بودند، آن را فیلمی در آن حد ندانستند. با این همه بسیاری از منتقدان «گذشته» را رقیبی جدی برای سایر فیلم‌های شرکت‌کننده در بخش مسابقه شصت‌وششمین جشنواره بین‌المللی فیلم کن دانستند و آن را فیلم قابل‌قبولی معرفی کردند. در فرش قرمز نخستین نمایش این فیلم اصغر فرهادی به همراه برنیس بژو، بازیگر نقش اصلی زن، طاهر رحیم و علی مصفا دو بازیگر نقش‌های مرد و دو بازیگر خردسال فیلم و پولت بورلت حضور پیدا کرده و در نشست خبری این فیلم شرکت کردند. اصغر فرهادی در نشست خبری فیلم «گذشته» با تشریح مراحل ساخت فیلم درباره دلایل ساخت این فیلم گفت و به سوالات خبرنگاران پاسخ داد. به گزارش خبرنگار «ایسنا» از «کن» فرهادی که در ابتدای این نشست به زبان فارسی سخن می‌گفت، در پاسخ به اینکه آیا از ابتدا قرار بوده فیلم «گذشته» در خارج از ایران اتفاق بیفتد، گفت: «از ابتدا قرار بود این فیلم خارج از ایران اتفاق بیفتد. سفر مردی از ایران به کشوری دیگر که این سفر و بُعد دوری و مسافت برای من مهم بود.» فرهادی در پاسخ به اینکه «چرا خانه این فیلم در کنار ریل راه‌آهن واقع شده و یک خانه قدیمی انتخاب شده‌است؟» بیان کرد: «این ویژگی، اشاره‌ای به زمان و گذشته است. قطار نشانه‌ای از گذشت زمان و قدیمی بودن خانه به تم موجود در فیلم برمی‌گردد. البته خانه را در کنار شهر انتخاب کردم چون نمی‌خواستم معماری توریستی پاریس در فیلم غالب شود.» کارگردان «گذشته» سپس از کارکرد ریل راه‌آهن در فیلم دیگرش با نام «شهر زیبا» یاد کرد و گفت: «آن خانه نیز در کنار ریل راه‌آهن بود اما کارکرد ریل راه‌آهن در فیلم «گذشته» با کارکردش در «شهر زیبا» فرق می‌کند.» علی مصفا، بازیگر ایرانی فیلم نیز که به زبان فرانسه جوابگوی خبرنگاران بود، دقایقی به فارسی صحبت کرد و گفت: «این فیلم واقعا برای گروه ایرانی یک تجربه منحصر‌به‌فرد بود. ما با یک زبان دیگری کار می‌کردیم و گروه فرانسوی با زبان دیگری، اما ارتباطی که بینمان شکل گرفت از رابطه زبان فراتر بود و از مرحله زبان عبور کرد.» سانسور یکی از مهم‌ترین سوالاتی بود که فرهادی درباره آن چنین پاسخ داد: «سانسور دو نوع است؛ سانسور رسمی و یک سانسور بزرگ‌تر که درون خودتان وجود دارد. سانسورِ درون شما ممکن است از وضعیت اجتماعی و اقتصادی ناشی شود. به هر حال اگر در خارج از کشور هم فیلم بسازیم بخشی از محدودیتی که خودمان هم به آن آگاه نیستیم وجود دارد؛ بنابراین بخشی از محدودیت‌ها در ذهن من وجود دارد اما آنها را به عنوان مانع نمی‌بینم بلکه برای گفتنشان راه خلاقانه‌ای پیدا می‌کنم.» او در پاسخ به اینکه چرا خانواده را سوژه‌ فیلم‌هایش می‌کند، گفت: «فکر می‌کنم خانواده می‌تواند کمک کند که ارتباط نزدیکی با تماشاگر داشته باشم. به هر حال همه تماشاگران مستقیم یا غیرمستقیم با خانواده زندگی می‌کنند. رابطه بین آدم‌ها و رابطه زن و مرد کهن‌ترین رابطه بشری است ولی مشکلات همیشه تازه و نو است. معتقدم اگر همه عمرم را با بستر خانواده در فیلم‌هایم کار کنم باز جا دارد فیلم جدیدتری در این زمینه بسازم.» اصغر فرهادی درباره نام «گذشته» هم گفت: «همان اندازه که آینده مبهم است، گذشته هم مبهم است. شاید هر کسی گذشته‌اش را آن‌طور که دلش می‌خواهد، تعریف می‌کند، بنابراین گذشته مبهم است.»